Hàn Quốc cần sớm ban hành luật đặc biệt cho lao động thời vụ nước ngoài ở nông thôn

Cần sớm ban hành luật đặc biệt để giải quyết bất cập trong chế độ lao động thời vụ nước ngoài tại nông thôn

Tác giả: Giáo sư đặc nhiệm Kim Do Kyun, Đại học Halla, Jeju.

Cuộc khủng hoảng chính trị với biến cố ngày 12.3 và cuộc bầu cử tổng thống 6.3 đã cuốn đi như một cơn bão. Trong bối cảnh đó, hầu hết sự chú ý tập trung vào việc xử lý những người liên quan đến vụ bạo loạn và cải cách ngành kiểm sát, khiến cho một trong những chiến lược sống còn của quốc gia : chính sách nhập cư gần như bị bỏ quên.

Một trong những chính sách đáng chú ý là việc thành lập cơ quan chuyên trách về nhập cư, nhưng cả Ủy ban Kế hoạch Quốc gia lẫn đề án cải tổ bộ máy của đảng cầm quyền đều chưa bàn bạc thấu đáo. Điểm sáng duy nhất xuất hiện trong cuộc bầu cử là chính sách mở rộng và hỗ trợ chế độ lao động thời vụ nước ngoài tại nông thôn, được cả hai đảng lớn cùng đưa vào cương lĩnh tranh cử.

Các chính trị gia đều hiểu rõ thực trạng: tỷ lệ sinh thấp và tình trạng già hóa dân số khiến nhiều nông hộ không còn đủ lao động, buộc phải bỏ ruộng. Chính vì vậy, vấn đề này không thể bị phớt lờ.

Từ 19 lao động Trung Quốc đến 100.000 lao động nước ngoài mỗi năm

Chế độ lao động thời vụ cho nông thôn bắt đầu từ năm 2015, khi huyện Goesan mời 19 nông dân từ thành phố Ji’an (Trung Quốc) sang hỗ trợ thu hoạch bắp cải muối kim chi.

Sau 10 năm, số lao động thời vụ được phân bổ trên toàn quốc đã vượt 100.000 người. Rõ ràng, lực lượng này đã trở thành yếu tố không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp và thủy sản.

Thế nhưng, tình trạng người lao động bỏ trốn, bị bóc lột lương hay vi phạm nhân quyền vẫn xuất hiện thường xuyên, và đằng sau luôn là bóng dáng của môi giới bất hợp pháp.

Vì sao chế độ vẫn “giậm chân tại chỗ”?

Một chính sách đã vận hành suốt một thập kỷ lẽ ra phải có giải pháp xử lý tận gốc các vấn đề phát sinh. Thế nhưng chế độ lao động thời vụ lại cứ dậm chân tại chỗ.

Từ chính quyền trung ương, địa phương cho đến các hộ nông dân đều hiểu rõ những bất cập. Nhiều biện pháp cải thiện đã được đưa ra nhưng hiếm khi phát huy hiệu quả trên thực tế.

Cốt lõi của chế độ này nằm ở ba yếu tố: tính công khai và minh bạch trong tuyển chọn lao động, cùng với hiệu quả trong tuyển dụng và sử dụng nhân lực.

Tuyển chọn lao động: bất cập từ MOU và môi giới

Hiện nay, các chính quyền địa phương tự ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) với nước gửi lao động để tiến hành tuyển chọn. Tuy nhiên, khi việc này giao cho các huyện, xã vốn ít kinh nghiệm, nguy cơ môi giới chen chân vào là rất lớn.

Để khắc phục, Hàn Quốc từng cho phép hình thức bảo lãnh gia đình thông qua người nhập cư kết hôn hoặc du học sinh. Cách này được chứng minh hiệu quả hơn so với tuyển chọn qua MOU. Thế nhưng, Bộ Tư pháp lại thu hẹp đối tượng được bảo lãnh, gây nghi ngờ liệu tiếng nói từ thực tế có được lắng nghe hay không.

Bất cập trong mô hình lương cố định

Lao động nông thôn không giống lao động công nghiệp. Thời vụ gieo trồng, thu hoạch và yếu tố thời tiết khiến công việc gián đoạn, không thể duy trì hình thức trả lương cố định như lao động thường xuyên.

Hiện tại, một số hợp tác xã nông nghiệp đứng ra làm chủ sử dụng, cho phép hình thức phái cử lao động. Tuy nhiên, nhiều hợp tác xã ngại tham gia do gánh nặng vận hành. Điều này khiến mô hình lao động phái cử, vốn là đặc thù của nông thôn – không được đảm bảo, kéo theo vòng luẩn quẩn: bị bóc lột lương, người lao động bỏ trốn, lại nảy sinh môi giới.

Giải pháp là cần cho phép các hiệp hội, tổ hợp tác, doanh nghiệp nông nghiệp đủ điều kiện được tham gia mô hình công khai này một cách rộng rãi hơn.

Cần một cơ quan chuyên trách và ngân sách hỗ trợ

Để đảm bảo tính công khai, minh bạch và hiệu quả, cần có một cơ quan chuyên trách phụ trách từ khâu tuyển chọn, đào tạo đến quản lý lao động thời vụ. Dù việc này từng được bàn thảo và thậm chí bổ sung vào Luật Quản lý Xuất nhập cảnh thông qua sáng kiến lập pháp hồi tháng 7, nhưng việc ban hành nghị định và quy định chi tiết lại trì hoãn vì bất đồng giữa các bộ ngành.

Quan trọng hơn cả là vấn đề ngân sách. Nếu không có sự hỗ trợ tài chính từ chính phủ, mục tiêu giảm gánh nặng cho nông hộ và bảo vệ quyền lợi lao động sẽ chỉ là khẩu hiệu. Các chi phí lớn như chỗ ở, vé máy bay, bảo hiểm… nếu tiếp tục dồn hết lên vai nông dân và lao động, thì môi giới bất hợp pháp chắc chắn không thể bị loại bỏ.

Bài học từ chế độ cấp phép lao động (EPS)

Khác với chế độ lao động thời vụ, ngay từ khi mới triển khai, hệ thống cấp phép lao động EPS đã có nền tảng pháp lý là Luật Việc làm lao động nước ngoài, Bộ Lao động có phòng ban chuyên trách và Tổng công ty Phát triển nhân lực Hàn Quốc (HRD Korea) được giao quản lý.

Ngoài ra, còn có 17 trung tâm hỗ trợ ở các nước gửi lao động, chịu trách nhiệm tuyển chọn, đào tạo và phân bổ. Dù chỉ tiếp nhận 50.000 lao động mỗi năm, hệ thống này vẫn được chuẩn bị bài bản.

Ngược lại, chế độ lao động thời vụ hiện nay tiếp nhận đến 100.000 người nhưng vẫn giao phó cho các địa phương vốn hạn chế về nhân lực và ngân sách, dẫn đến bất cập nối tiếp bất cập.

Cần luật đặc biệt cho lao động thời vụ

Nếu không sớm có cơ quan chuyên trách, ngân sách hỗ trợ và phản ánh đúng tiếng nói từ thực tế, Hàn Quốc sẽ còn phải đối mặt với những vụ việc đáng tiếc liên quan đến lao động thời vụ. Thậm chí, quốc tế có thể chỉ trích đây là một dạng “nô lệ hiện đại” hay “mua bán người” tiếp nối sau những tranh cãi về hệ thống EPS.

Vì vậy, Chính phủ và Quốc hội cần hành động khẩn trương, sớm ban hành một đạo luật đặc biệt, tạm gọi là Luật Hỗ trợ Lao động Thời vụ Nước ngoài để giải quyết tận gốc vấn đề. Dù đã muộn, nhưng vì sự sống còn của nông thôn và ngăn chặn nguy cơ biến mất của các vùng quê, hy vọng đạo luật sẽ được thông qua trước kỳ bầu cử địa phương sắp tới, như chính các đảng đã cam kết trong cuộc bầu cử tổng thống vừa qua.

Về tác giả: Giáo sư Kim Do Kyun từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Trưởng phòng Thông tin Nhập cư Bộ Tư pháp, Trưởng phòng Kiểm soát Xuất nhập cảnh, Lãnh sự tại Tổng Lãnh sự quán Hàn Quốc ở Thanh Đảo và Đại sứ quán Hàn Quốc tại Trung Quốc, Cục trưởng Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Người nước ngoài Jeju, Chủ tịch Quỹ Nhập cư Hàn Quốc. Ông hiện là Giáo sư đặc nhiệm tại Đại học Halla, Jeju, chuyên nghiên cứu về chính sách nhập cư và lao động.

Theo newspim